گنبد سلطانیه
- آدرس: زنجان، شهر سلطانیه، میدان علامه حلی، بلوار علامه حلی، خیابان اریباد
- ساعت کاری: 18:00 - 09:00
- هزینه ورودی ایرانی: 1,000,000 ریال
گنبد سلطانیه، واقع در شهر تاریخی سلطانیه در نزدیکی زنجان، یکی از باشکوهترین و ارزشمندترین بناهای تاریخی ایران و جهان به شمار میرود. این بنای عظیم در اوایل قرن هشتم هجری قمری و در دوران حکومت ایلخانان مغول ساخته شد و آرامگاه سلطان محمد خدابنده، مشهور به اولجایتو، است. ساخت این مجموعه در حدود سال ۷۰۳ هجری قمری آغاز شد و نزدیک به ده سال به طول انجامید. گنبد سلطانیه به دلیل ابعاد بزرگ، معماری پیشرفته و نوآوریهای مهندسی خود، از شاهکارهای معماری اسلامی محسوب میشود و در فهرست میراث جهانی یونسکو نیز به ثبت رسیده است.
این بنا با ارتفاعی حدود ۴۸ تا ۵۰ متر و دهانهای نزدیک به ۲۵ متر، یکی از بزرگترین گنبدهای آجری جهان به شمار میرود. گنبد فیروزهایرنگ آن از فاصلههای دور قابل مشاهده است و به نمادی از استان زنجان تبدیل شده است. ساختار گنبد به صورت دوپوسته طراحی شده که در زمان خود یک دستاورد مهم مهندسی محسوب میشد و بعدها الهامبخش بسیاری از معماران در ساخت بناهای بزرگ در ایران و سایر نقاط جهان شد. برخی پژوهشگران معتقدند که معماری این بنا بر طراحی کلیسای کلیسای سانتا ماریا دل فیوره و دیگر بناهای بزرگ اروپا تأثیر گذاشته است.
فضای داخلی گنبد سلطانیه از تزئینات بسیار زیبایی برخوردار است. دیوارها و طاقها با گچبریهای ظریف، کاشیکاریهای رنگارنگ، کتیبههای قرآنی و نقوش هندسی آراسته شدهاند. هنرمندان دوره ایلخانی در تزئین این بنا از تلفیق هنر ایرانی و اسلامی بهره بردهاند و نتیجه آن فضایی چشمنواز و باشکوه است. در بخشهای مختلف بنا میتوان نمونههایی از خط ثلث، کوفی و سایر شیوههای خوشنویسی آن دوران را مشاهده کرد که ارزش هنری و تاریخی فراوانی دارند.
ساختمان گنبد سلطانیه دارای نقشهای هشتضلعی است و در هر ضلع آن ایوانها و فضاهای متعددی تعبیه شده است. در هشت گوشه بنا نیز منارههایی باریک و بلند قرار گرفته که جلوهای ویژه به نمای خارجی ساختمان بخشیدهاند. این ترکیب هنرمندانه میان گنبد، منارهها و بدنه اصلی ساختمان، تناسبی کمنظیر ایجاد کرده و سبب شده است که گنبد سلطانیه یکی از برجستهترین نمونههای معماری دوره ایلخانی شناخته شود.
شهر سلطانیه در زمان حکومت ایلخانان پایتخت ایران بود و گنبد سلطانیه مهمترین بنای این شهر به شمار میرفت. در اطراف این مجموعه تاریخی، آثار دیگری از جمله بقایای ارگ سلطانیه، بناهای مذهبی و بخشهایی از تأسیسات شهری آن دوره وجود دارد که نشاندهنده اهمیت سیاسی و فرهنگی این منطقه در قرون میانی ایران است. هرچند بخش زیادی از شهر تاریخی سلطانیه در طول زمان از میان رفته، اما گنبد باشکوه آن همچنان پابرجاست و عظمت گذشته این پایتخت تاریخی را یادآوری میکند.
گنبد سلطانیه امروزه یکی از مهمترین جاذبههای گردشگری ایران محسوب میشود و هر ساله هزاران گردشگر داخلی و خارجی از آن بازدید میکنند. این اثر در سال ۱۳۸۴ خورشیدی در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شد و به دلیل ارزشهای معماری، تاریخی و هنری خود مورد توجه پژوهشگران و متخصصان سراسر جهان قرار دارد. بازدیدکنندگان علاوه بر تماشای معماری بینظیر بنا، میتوانند با بخشی مهم از تاریخ ایران در دوره ایلخانی و روند تحول معماری اسلامی آشنا شوند.
این مجموعه در حدود ۴۰ کیلومتری جنوبشرقی شهر زنجان قرار دارد و دسترسی به آن از طریق جاده زنجان–خدابنده به آسانی امکانپذیر است. نزدیکی به شهر زنجان و قرار گرفتن در مسیر ارتباطی شمالغرب کشور باعث شده است که گنبد سلطانیه یکی از مقاصد مهم گردشگری فرهنگی ایران باشد. شکوه گنبد فیروزهای، تزئینات هنرمندانه داخلی و اهمیت تاریخی این بنا، آن را به یکی از ماندگارترین یادگارهای تمدن ایرانی ـ اسلامی تبدیل کرده است.